Đánh giá chủ đề:
  • 0 Votes - 0 Average
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Cao dao, tục ngữ phương ngôn NB
#1
Ninh Bình là vùng đất giàu truyền thống, lại có nhiều cảnh đẹp nên thơ, người Ninh Bình đã dùng văn học dân gian để ghi nhận lại những cảm xúc của mình về cảnh vật và con người quê hương, gửi gắm vào đó niềm cảm xúc động và lòng tự hào, được diễn tả bằng sự tài hoa trong cách biểu hiện hình ảnh và ngôn từ.

Tục ngữ, phương ngôn:

Là những câu nói ngắn gọn thể hiện những nhận định, tổng kết và đúc kết của con người ở từng địa phương, mang dấu ấn nhân danh, địa danh rõ ràng. Người NB quan tâm của họ về nhiều vấn đề trong cuộc sống. Ngoài những câu tục ngữ ở nhiều vùng riêng của các địa phương, được hình thành từ quá trình lịch sử của vùng đất và con người NB, người dân lưu truyền và dần dần lan tỏa ra nhiều địa phương khác. Những câu tục ngữ, phương ngôn đó phản ánh khá đậm nét đặc trưng của vùng đất và con người Ninh Bình.

Trước hết, phải kể đến những câu phương ngôn về các vị thánh, bậc đế vương, những con người ưu tú của quê hương NB. Người dân ở đây có câu: “Đại hữu sinh vương, Điềm Dương (Giang) sinh thánh”. Đại hữu là quê hương của Vua Đinh Tiên Hoàng (nay thuộc xã Gia Phương, Gia Viễn), còn Điềm Dương (Điềm Giang) là quê hương của Nguyễn Minh Không vị quốc sư đời Lý. Câu phương ngôn này thể hiện niềm tự hào của người dân Ninh Bình về vùng đất địa linh nhân kiệt quê hương mình. Về vua Đinh người dân ở đây có một số câu “Nhất đại vi vương, vạn đại vi Man phương tù trưởng” để nói về dòng họ Đinh một đời làm vua còn đời đời làm tù trưởng trong cộng đồng người Mường. Ở Ninh Bình, Thanh Hóa, Hòa Bình, Đinh là dòng họ lớn nhất, có thế lực nhất của người Mường (Đinh, Quách, Bạch, Hoàng/Hà). Phương ngôn còn ghi lại việc thờ tự Vua Đinh ở hai nơi là Đại Hữu và Đào Ao trong câu: “Đại Hữu làm sao, Đào Ao làm vậy”. Đại Hữu là quê của Đinh Bộ Lĩnh, còn Đào Ao ( thuộc tổng Uy VIễn, tức vùng Uy Tế, ngày ngay gồm các xã Liên Sơn, Gia Hưng, Gia Phú của huyện Gia Viễn là nơi Đinh Bộ Lĩnh được bầu làm Trưởng. Cả hai nơi này đều có đền thờ vua Đinh. Hàng năm, vào ngày 10 tháng 03 âm lịch. Khi Đại Hữu mở hội thì đền thờ vua Đinh ở Đào Ao (cổ) củng làm như vậy. Cũng về việc thờ tự vua Đinh, người dân ở đây đã thể hiện thái độ của mình qua câu phương ngôn: " Đền Đinh thượng miếu, đền Lê hạ từ". Câu phương ngôn này có nhiều tầng nghĩa. Thứ nhất, chữ "thượng" và chữ "hạ" ở đây có liên quan đến địa danh làng Yên Thượng (nơi có đền thờ vua Đinh) và làng Yên Hạ (nơi có đền vua Lê). Cả hai đều thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư. Thứ 2 chữ "thượng" và chữ "hạ" ám chỉ đền vua Đinh được xây cất cao hơn đền vua Lê Thứ 3 trong dân gian người ta vẫn coi vua Lê là bầy tôi của Vua Đinh, do đó so sánh về vị thế, Vua Đinh vẫn được đánh giá ở ngôi cao hơn Vua Lê. Đó là những cảm xúc phức tạp mà truyền thuyết dân gian Ninh Bình đã ghi lại được.

Phương ngôn Ninh Bình cho thấy lòng tự hào của người dân địa phương về quê hương mình, nơi phát tích các vĩ nhân và có các truyền thống lâu đời. Phương ngôn có câu "Nhất Phùng, nhì Vệ, Thứ ba Duệ Đồng" nói về các Làng Phùng Thiện (nay là xã Khánh Tiên), Vệ (xã Khánh Phú), Nhuệ (xã Yên Thắng, Yên Mô). Câu Phương ngôn này có ý ngợi ca vùng đất thanh, người lịch, phong tục thuần hậu, lại là nơi có nhiều người tài giỏi nhân đức ra giúp đời, giúp nước nơi có nhiều ruộng cấy, trâu cày. Cũng có câu phương ngôn thể hiện niềm tự hào về di tích lịch sử, văn hóa quê hương . Người Gia Viễn rất tự hào về ngôi đình của mình, họ đã có câu: "Núi Thiệu có đổ đền Trùng mới xiêu" để nói sự bền vững của ngôi đền Trùng có kiến trúc đẹp được xây dựng từ thế kỷ thứ XVII ở thôn Tùy Hối, xã Gia Tân, Huyện Gia Viễn. Bên cạnh đó phương ngôn còn cho thấy đặc điểm các vùng đất, như câu " lắm bụt chùa Gà, lắm ma chùa Nhội, lắm tội chùa Hang, lắm vàng chùa Ngô". Chùa Gà (xã Ninh Hòa huyện Hoa lư) là nơi nhiều tượng phật, chùa Nhội (xã Trường Yên, huyện Hoa Lư) là nơi có nhiều hiện tượng kỳ lạ, dân gian thường gọi là có lắm ma, chùa Hang là ngôi chùa đặt trong động Am Tiêm (thôn Yên Thượng, Xã Trường Yên, Hoa Lư) tương truyền là nơi nhốt hổ để trị người có tội, còn chùa Ngô (còn là chùa Bà Ngô, xã Trường Yên, Huyện Hoa Lư) tương truyền là nơi người Tàu để của, dân gian đồn lắm vàng bạc.

Ngoài những đặc điểm về vùng đất , Ninh Bình còn có nhiều câu tục ngữ phương ngôn thể hiện sự tự hào về con người và sản vật quê hương. Những câu Phương ngôn như: " Trai Trung Trữ, nữ Trường Yên", " Con gái La Mai, bánh gai Cam Giá", "Bánh dầy nếp cái, con gái họ Ngô", thể hiện về niềm tự hào về con người Ninh Bình. Còn những câu như " Nước giếng Me, Chè núi Quéo, Kẹo Bình Hảo", "chiếu Bồng Hải, vải Nộn Khê"", Cờ Điềm, trống hối, hội La Mai" nó về những sản vật nổi tiếng, những thành quả lao động của nhân dân các địa phương trong Tỉnh Ninh Bình.

Ca dao:

Trong Kho tàng văn học dân gian Ninh Bình, những xúc cảm của người dân về muôn mặt đời sống được thể hiện đậm đà nhất trong ca dao. Người Ninh Bình cần cù trong đời sống lao động và tài hoa trong cách thể hiện đã lưu truyền một khối lượng lớn ca dao phong phú. Ngoài những câu ca dao được lưu truyền ở nhiều nơi, người Ninh Bình đã sáng tác những câu ca dao riêng vừa hòa vào trong kho ca dao chung của dân tộc, vừa giữ lại nét tài hoa và đằm thắm riêng biệt của mình. Bà đề tài nổi bật được thể hiện trong ca dao Ninh Bình là: Tình yêu quê hương đất nước, tình lứa đôi và tình cảm gia đình.
Tự hào về quê hương, người dân NB đã có những lời giới thiệu duyên dáng về mảnh đất Ninh Bình như sau:

Ai về qua đất Ninh Bình
Mà xem phong cảnh hữu tình nên thơ.
Nước non, non nước như mơ,
Càng nhìn Dục Thúy càng ngơ ngẩn lòng.


Dân gian còn mượn lời chàng trai để nói một cách thiết tha với người yêu mình về quê hương tươi đẹp.

Mình về đường ấy thì xa
Để anh bắc cầu sông Cái đi qua Ninh Bình
Đất Ninh Bình có chùa non nước
Núi Phi Diên, Hồi Hạc xung quanh
Em về em chớ quên anh


Tình yêu quê hương ở đâu cũng vậy, không chỉ là niềm tự hào về cảnh đẹp của non sông mà còn là niềm tự hào về lịch sử, truyền thống của cha ông. Đất Ninh Bình là nơi sinh ra một vị vua tài giỏi, người có công tạo lập một triều đại độc lập và tự chủ trong lịch sử dân tộc. Đây là nơi có Cố đô Hoa Lư của hai triều vua Đinh - Lê, là nơi khởi nghiệp lớn của Nhà Lý, nơi này từng định liệu kế sách, tập hợp nghĩa binh anh hùng hào kiệt dẹp loạn 12 sứ quân, dựng nền chính thống, là nơi xuất phát các đạo hùng binh phá Tống Bình Chiêm. Non nước ấy,trong lòng mỗi người dân Ninh Bình và cả người dân tộc cả nước đẹp như mợt bản anh hùng ca. Ca dao ở đây đã thể hiện niềm tự hào đó, khi thì bằng những lời nhắn nhủ:

Ai là con cháu Rồng Tiên
Tháng hai mở hội Trường Yên thì về
Về thăm đô cũ Đinh - Lê
Non Xanh, nước biếc bốn bề như tranh.


Khẳng định là những câu dặn dò:

Dù ai buôn đâu, bán đâu
Nhớ ngày mở hội rủ nhau mà về
Dù ai bận rộn trăm nghề
Tháng hai mở hội thì về Trường Yên


Bên cạnh những câu ca dao tràn đầy niềm tự hào về non sông và lịch sử, là những lời chan chứa về tình cảm về cuộc sống lao động hàng ngày. Người Ninh Bình đã từ đời nay qua đời khác vật lộn với những khó khăn khắc nghiệt của thiên nhiên để sinh tồn, đã dặn dò con cháu mình bằng những câu ca dao rất thấm thía:

Quê ta đồng trắng, nước trong
Lúa gạo thì ít, rêu rong thì nhiều
Dặn con phải nhớ lấy điều
Muốn cho no ấm phải sớm chiều siêng năng


Nhận thức được khó khăn và điều kiện sống, người Ninh Bình đã có ý thức sâu sắc về sự tự nguyện, chăm chỉ trong công việc đồng áng hàng ngày cà giá trị lao động đó mang lại:

Rạng ngày vác cuốc ra đồng
Tay cầm mồi lửa tay thòng sừng trâu
Ruộng đầm nước cả bùn sâu
Suốt ngày cùng với con trâu cày bừa
Việc làm chẳng quản nắng mưa
Cơm ăn để đổi muối dưa qua ngày.


Chính những cái nền tảng đạo đức lấy giá trị lao động làm chuẩn mực đó, con người nơi đây đã bộc lộ quan điểm thẩm mỹ của mình. Cô gái Ninh Bình bộc bạch những suy nghĩ hết sức giản dị về bản thân mình:

Em là con gái đồng chiêm
Gieo mạ cấy lúa, lại thêm trồng màu
Ươm tơ, dệt vải nhuộm màu
May áo bền chắc theo trâu cày bừa



Trong cuộc sống lao động vất vả, con người cần chung lưng đấu cật chia sẻ, cảm thông. Người con trai đồng chiêm Ninh Bình đã có sự đồng cảm sâu sắc với các cô gái chân chất và họ đã có những câu ca dao bày tỏ tình cảm rất mộc mạc:

Rủi riu anh đẩy anh đun
Được tôm, được tép sớm hôm nhọc nhằn
Nhọc nhằn anh chẳng ngại ngùng
Chỉ thương em ở phòng không một mình.


Hoặc những câu ca dao trữ tình nói về sự chia sẻ vất vả nhọc nhằn trong lao động:

Anh lên Tam Điệp, anh men non Trình
Củi than nhem nhuốc với tình
Ghi lời vàng đá xin mình chớ quên.


Từ sự đồng cảm đó mà con traim, con gái Ninh Bình đã cùng chung sức xây dựng cuộc sống:

Kể chi trời rét đồng sâu
Có chồng có vợ rủ nhau đi bừa
Bây giờ trời đã hồ trưa
Chồng vác lấy cày, vợ dắt lấy trâu.
Một đoàn chồng trước vợ sau
Trời rét mặc rét, đồng sâu mặc đồng

Bên cạnh đó còn có sự tinh nghịch trong ca dao Ninh Bình:

Anh là con trai Hải Phòng
Chạy tàu phỉ hổ ở trong Ninh Bình
Thấy em duyên dáng tương xinh
Anh thuận nhân tình, anh nắm cổ tay
Nắm rồi khẽ lắc cổ tay
Anh hỏi câu này : có lấy anh không


Ca dao đã thể hiện được nhiều chiều cảm xúc của con người, đó là lòng yêu quê hương, đất nước nồng nàn. là chiều sâu thẳmg trong tình cảm lứa đôi, sự gắn bó sâu nặng với lao động, trong mối quan hệ xã hội.

Nguồn: Dư địa chí Ninh Bình



Khi yêu người ta cho xem tất cả những gì của nhau


(\___/)
(=' . '=)
(")__(")

#2
Ninh bình quê tôi ơi. nhớ quá :((
Những người đã cảm ơn
#3
Trích dẫn:" Con gái La Mai, bánh gai Cam Giá", "Bánh dầy nếp cái, con gái họ Ngô", thể hiện về niềm tự hào về con người Ninh Bình.

Nghe nói em Quặ trắng ở Làng Cam Giá nơi có bánh gai ngon nổi tiếng, chả biết đôi tay mũm mĩm của em có làm được món này không nhỉ. Hay chỉ biết ăn thôi ợ.
Quen nhau thiên hạ có đầy
Hiểu nhau thiên hạ xưa nay mấy người.
Những người đã cảm ơn
#4
hit Ba bị nói xấu Quạ nhá!!! Làng Cam Giá bây giờ hình như còn mỗi một nhà làm bánh gai thôi thì phải. Trong làng có chùa Mía rất thiêng, nên làng có tên là làng Mía, hay còn gọi là làng Cam Giá. (Cam Giá là tên gọi khác của mía mà, trong sách cây thuốc dân gian có nói thế ạ!) Chợ mới xây cũng từ đó lấy tên chợ Mía. Tiếc là giờ lên thành phố rồi, nên toàn gọi phố, gọi phường, không còn gọi là làng nữa... tatoi Dù sao cũng tự hào vì làng ta cũng có tên trong tục ngữ - ca dao Việt Nam ethen2 ethen2
Những người đã cảm ơn
#5
Hồi nhỏ mình hay nghe họ nói:
Ai lên Quán Cháo, Đồng Dao
Má hồng để lại xanh xao mang về

Chắc là vùng này nước độc hay sốt rét, giờ thì nó phát triển lắm rồi.

Khi yêu người ta cho xem tất cả những gì của nhau


(\___/)
(=' . '=)
(")__(")

Những người đã cảm ơn


Chuyển nhanh:


User(s) browsing this thread: 1 Guest(s)